Nhân tố nội sinh của người trí thức và những yêu cầu cần rèn luyện, phấn đấu trong thách thức mới hiện nay (Liên hệ với TP Hồ Chí Minh)

Đăng bởi: AdministratorIn

 

TS. Hồ Bá Thâm, NCS Biền Quốc Thắng

 

Tóm tắt:

 

Để phát huy vai trò của người trí thức thì không chỉ phải chú ý tới môi trường xã hội, thể chế, cơ chế, chính sách…, dù nó hết rất quan trọng mà trước hết là sự nhận biết và việc rèn luyện, phát huy những phẩm chất, năng lực - nhân tố nội sinh trong bản thể của chủ thể người trí thức. Bài viết trên cơ sở làm rõ người trí thức cũng vừa là chủ thể và sản phẩm của xã hội lịch sử, phân tích nhân tố phẩm chất sinh học - xã hội của con người trí thức tạo nên sức mạnh của họ. Chính nhân cách và tài năng như những nhân tố nội sinh, bên cạnh nhân tố môi trường- xã hội, ngoại sinh tác động đến sự hình thành, phát triển của người trí thức nói riêng, đội ngũ trí thức nói chung. Từ đó đặt ra vấn đề cần đánh giá điểm mạnh, điểm yếu về nhân cách, tài năng, tức nhân tố chủ quan của người trí thức trong thách thức hiện nay đối với sự thành đạt và cống hiến của họ cho sự phát triển xã hội và con người. Cuối cùng đề xuất yêu cầu của người trí thức mới và giải pháp về sự nổ lực phấn đấu, khổ luyện phát huy nhân tố nội sinh trong học tập và hoạt động của họ. Khi phân tích vấn đề, bài viết đã xuất phát từ thực tiễn của đội ngũ trí thức TPHCM là chính.

 

I- NHÂN TỐ NỘI SINH (NỘI LỰC) - PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC CỦA NGƯỜI TRÍ THỨC

 

1) Người trí thức, đội ngũ trí thức cũng vừa là chủ thể vừa là sản phẩm của lịch sử Như chúng ta đã biết, con người là một chỉnh thể thống nhất giữa yếu tố sinh học - xã hội trong con người và nó vừa là chủ thể và sản phẩm của môi trường xã hội bên ngoài có tính lịch sử cụ thể hiện thực trong tương tác chủ thể - khách thể ấy.

Con người là một thực thể tự nhiên - xã hội, có tiềm năng, năng lực như một sức mạnh nội sinh để làm ra lịch sử của chính mình trong sự tương tác chủ thể - khách thể lịch sử. Trong đó, chính nhu cầu, lợi ích, của con người thông qua nhận thức, trở thành động lực thúc đẩy hoạt động của con người. “Tất cả cái gì thúc đẩy con người hành động đều tất nhiên phải thông qua đầu óc họ”(1). Nghĩa là, thông qua hoạt động nhận thức, con người mới có hiểu biết về thế giới và bản thân minh mà từ đó hình thành động cơ, khát vọng, động lực, năng lực thúc đẩy con người cải tạo, biến đổi thế giới phục vụ cho đời sống của mình, qua đó thúc đẩy nhân lọai tiến lên. Do đó, nếu như “không thông qua hoạt động chủ động, tích cực và tự giác của con người với tất cả năng lực sáng tạo của chủ thể người thì không có bất cứ sự phát triển nào trong mọi lĩnh vực của đời sống được thực hiện”(2). Con người trí thức, đội ngũ trí thức cũng không nằm ngoài vấn đề có tính qui luật ấy. Trong hiện thực xã hội, con người vừa là chủ thể, nhưng đồng thời cũng là sản phẩm của môi trường lịch sử của mình, sản phẩm của chính hoạt động thực tiễn của mình. Con người vì vậy không phải là thụ động của lịch sử mà ở thế chủ động. Chính từ phẩm chất bản thể/ thực thể sinh học- xã hội, con người là điểm xuất phát, cấu thành tài đức và sức cống hiến trong thực tiễn hoạt động của họ. Và chính xã hội lịch sử mà trong đó họ khổ luyện, hoạt động, vươn lên mà làm nên lịch sử của mình và lịch sử xã hội đòi hỏi họ. Người trí thức, đội ngũ trí thức là sản phẩm của lịch sử tự nhiên - xã hội - văn hóa trong đó họ hoạt động và vươn lên. Chính con người, người trí thức là chủ thể của lịch sử, nên họ có năng lực cải biến hoàn cảnh, qua đó cải biến bản thân minh phù hợp với bản chất tự nhiên của họ và phù hợp với xu hướng tến bộ khách quan của lịch sử.

 

Con người/ đội ngũ trí thức ở nước ta nói chung, ở TPHCM nói riêng có mặt mạnh và mặt yếu như thế nào là do chính môi trường xã hội lịch sử của chính nó đã trải qua và do thực thể tự nhiên - xã hội cũng như sự khổ luyện, vươn lên của họ tạo nên.

 

Cho nên khi phân tích những nhân tố hình thành tạo nên người trí thức/ đội ngũ trí thức vả để họ phát huy cao nhất vai trò, sứ mệnh của họ mà không thấy đầy đủ những nhân tố chủ quan của bản thân người tri thức, nhưnhân tố sức khỏe, nhân tố sinh học, bẩm sinh và nhân tố tâm lý, tinh thần, ý chí, trí tuệ, năng lực hành động của họ cũng như nhân tố tự ý thức, tự tự rèn luyện là một thiếu sót quan trọng (3).

 

2)- Nhân tố chủ quan nội sinh: năng khiếu bẩm sinh, sở trường, tài năng, nhân cách, sức khỏe của người trí thức, đội ngũ trí thức Hai mặt chủ thể và môi trường, có mối quan hệ mật thiết không thể tách rời nhau. Xét về mặt bản thể, chủ thể người, trong đó yếu tố sinh học mặc dù không giữ vai trò quyết định bản chất xã hội của con người, nhưng là điều kiện đầu tiên quy định sự tồn tại, sức khỏe thể chất và nhân cách, tài năng của con người. Vì vậy, khi xem xét nhân tố tác động đến người/đội ngũ trí thức phải xét trong tổng hòa các mối quan hệ/ môi trường xã hội vả bản thể người hiện thực, sự hoạt động của họ như là chủ thể tích cực.

 

Chính vì vậy, bên cạnh nhấn mạnh nhân tố môi trường kinh tế- chính trị- xã hội, nhất là môi trường văn hóa, giáo dục, thể chế, phải nhấn mạnh khả năng tự ý thức, tự rèn luyện, phát huy yếu tố sinh học, sức khỏe, năng khiếu bẩm sinh, sở trường, yếu tố nhu cầu - lợi ích, động cơ, ý chí, cảm xúc, sự nhiêt tình, nghị lực, năng lực trong học tập tích lũy tri thức, hoạt động lao động sáng tạo và truyền bá tri thức, giá trị văn hóa để họ thực sự trở thành người trí thức đúng nghĩa. “Trí thức là người hiểu biết rộng hơn và nhìn xa hơn những người không phải là trí thức… lo trước khi người khác chưa lo…thấy rõ con đường phải đi khi người khác chưa thấy”(4). Nghĩa là có tầm hiểu biết sâu rộng và dám đổi mới, sáng tạo. Bằng niềm tin khoa học, đạo đức trong sáng,… trí thức thường dũng cảm nêu lên chính kiến của riêng mình.

 

Chính kiến đó có thể là ý kiến tán thành hoặc cũng có thể là ý kiến phê phán, phản biện, cảnh báo,…nhưng tất cả đều hướng tới một mục đích cao cả là sự tự do, dân chủ, công bằng, lẽ phải, vì sự hạnh phúc cho nhân dân và của dân tộc cũng như nhân loại. Do đó, trí thức là người “có tư cách dẫn đường cho văn hóa, cho học thuật, có trách nhiệm hướng dẫn đời sống tinh thần của xã hội(5).

 

Có nhiều nhân tố từ chủ thể người trí thức, nhưng có thể khái quát có hai loại nhân tố nội sinh.

 

Một là, yếu tố sinh học của cơ thể người là nhân tố đầu tiên, nền tảng và sau đó cùng với nó là nhân tố xã hội trong thực thể người với tư cách là chủ thể của hoạt động thực tiễn của người trí thức. Yếu tố sinh học của cơ thể người được đề cập ở đây chính là sức khỏe và những phẩm chất, những yếu tố di truyền, bẩm sinh, nhất là năng khiếu, sở trường, năng lực sáng tạo tri thức tạo nên đức tài của người trí thức Theo C.Mác, con người có tài năng là sản phẩm của tự nhiên, từ yếu tố sinh học, chứ “không chỉ là sản phẩm của xã hội”(6).

 

Sinh thời V.Lênin cũng không tán thành quan điểm mọi người đều ngang nhau về sinh học: “nếu nhận thức rằng xã hội xã hội chủ nghĩa thực hiện một sự bình đẳng về sức lực và tài năng con người, thì đó là một điều ngu xuẩn (7). Do đó, nếu như người trí thức có sức khỏe tốt cộng với năng khiếu, năng lực đặc biệt, ưu trội cùng với những yếu tố của xã hội tác động tích cực sẽ gặp nhiều thuận lợi để học tập, nâng cao trình độ, lao động và cống hiến, phát huy tài năng của mình thúc đẫy xã hội phát triển; còn ngược lại sẽ gặp khó khăn hơn trong thực hiện vai trò của mình. Cho nên, nhân tố bản thể sinh học - tâm lý - xã hội của cơ thể, chủ thể và sự tự ý thức, sự khổ luyện, phấn đấu không ngừng là yếu tố nền tảng không thể thiếu trong việc hình thành nhân cách, tài năng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức nói chung và cùa Việt Nam, TPHCM nói riêng, nhất là trong giai đoạn hiện nay.

 

Hai là, chất lượng và hiệu quả hoạt động của người trí thức cũng như sự đóng góp, cống hiến nhiều hay ít phụ thuộc rất lớn vào thể lực, tâm lực, trí lực trong đó đáng chú ý nhất là trình độ văn hóa, chuyên môn, năng lực, kỹ năng cũng như phẩm chất đạo đức, động cơ hoạt động sáng tạo, bản lĩnh chính trị, bản lĩnh nghề nghiệp của họ. “Đây là yếu tố cơ bản quy định sức mạnh và hiệu quả phát huy vai trò của đội ngũ trí thức”(8).Chính vì vậy đòi hỏi họ phải chủ động, kiên trì phấn đấu, rèn luyện rất nhiều về năng lực trí tuệ, sự đam mê, khát vọng, tài năng, bản lĩnh, nghị lực và nhân cách để thực hiện mục đích, mục tiêu của mình.

 

3) Đặc điểm những phẩm cách thuộc về thiên chức của người trí thức, đội ngũ trí thức

 

Theo nhà nghiên cứu GSTS Nguyễn Minh Thuyết (2010): Trí thức là một tập hợp mở và đa dạng nên đặc điểm của tầng lớp này cũng rất phong phú. Tuy nhiên, giữa các nhà trí thức, nhất là bộ phận hạt nhân của tầng lớp này, cũng có những đặc điểm phẩm chất chung; phẩm chất nào cũng có mặt mạnh và mặt yếu của nó. Phải chăng có thể nói đến những đặc điểm phẩm chất sau đây:

 

Một là, trí thức nói chung rất ham học, ham đọc. Nhờ ham học, ham đọc mà người trí thức luôn luôn tiếp cận được cái mới, do đó trình độ lý luận không ngừng được nâng cao. Tuy nhiên, sự ham học, ham đọc, ham lý luận quá mức có thể dẫn đến tình trạng sách vở, kinh viện, xa rời thực tiễn.Đó là nhược điểm mà người trí thức cần đề phòng.

 

Hai là, trí thức là người luôn sáng tạo trong cách nghĩ, cách làm; ít khi chịu rập khuôn theo công thức sẵn có. Chính nhờ đặc điểm này mà trí thức đóng vai trò nhân tố quan trọng thúc đẩy khoa học - công nghệ, văn hóa-nghệ thuật, kinh tế - xã hội phát triển. Tuy nhiên, xã hội cũng dễ nhìn nhận những sáng tạo quá đà, nhất là trong phong cách sống, là lập dị.

 

Ba là, trí thức là người luôn có thói quen lật lại vấn đề. Vì vậy, trí thức thường hay có ý kiến phản biện. Trong xã hội cũng như trong mỗi đơn vị, những ý kiến phản biện mang tính xây dựng đều có giá trị, ít nhất cũng giúp người được phản biện cân nhắc hoặc bổ sung, hoàn thiện chủ kiến của mình. Nhưng ý kiến phản biện, nhất là những ý kiến quá thẳng thắn, dễ gây phản ứng tiêu cực. Vì vậy, người phản biện cũng cần chọn cách nói, thời điểm nói thích hợp để tính thuyết phục của ý kiến mình được cao hơn. Thói quen lật lại vấn đề khiến người trí thức nhiều khi lật đi lật lại cả ý kiến của mình. Tự phản biện mình là một thói quen tốt, thể hiện thái độ thực sự cầu thị. Tuy nhiên, nếu trước bất cứ việc gì cũng cân đi nhắc lại mà không dám hành động thì sẽ thành do dự, nhu nhược, thiếu quyết đoán.

 

Bốn là, mặc dù hay lật lại vấn đề nhưng khi đã tin điều gì một cách có căn cứ thì trí thức thường rất trung thành với niềm tin của mình. Nhà thiên văn học Ba Lan Nicolas Copernik sẵn sàng đối mặt với toà án giáo hội, chứ không phản bội niềm tin của mình là trái đất quay xung quanh mặt trời. Gần một trăm năm sau, lại đến lượt nhà thiên văn Italia Galileo Galilée dũng cảm bảo vệ thuyết quả đất quay trước tòa án giáo hội, bất chấp án lưu đày và rút phép thông công. Nhưng lịch sử cũng ghi lại thảm kịch của biết bao trí thức xưa chết vì đặt sai niềm tin, sự trung thành của mình vào những bạo chúa, độc tài hay những lý tưởng bị phản bội. Người phương Đông gọi đó là thái độ ngu trung, một biểu hiện cực đoan của trung thành.

 

Năm là, trí thức thường có hoài bão vươn lên những đỉnh cao, những vị trí nổi bật trong xã hội. Người trí thức nói chung trọng danh hơn trọng lợi.

 

Thậm chí không ít người trọng danh hơn cả mạng sống của mình. Nhưng quá trọng danh có thể dẫn đến hiếu danh. Chuyện chạy đua bằng cấp, danh hiệu, giải thưởng v.v... mà xã hội phê phán hiện nay cũng là những biểu hiện của thói hiếu danh.

 

Sáu là, trí thức thường khảng khái, tự trọng. Người xưa đã khái quát phẩm hạnh này thành nguyên tắc sống: "phú quý bất năng dâm, bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất" (nghĩa là: giàu sang không làm hư hỏng, nghèo khó không khiến đổi lòng, quyền uy không khuất phục nổi). Trong lịch sử đã có biết bao tấm gương liêm khiết, chính trực, khảng khái của người trí thức. Xã hội trọng vọng trí thức không chỉ vì trí tuệ của họ mà còn vì phẩm chất cao quý này. Tuy vậy, trong cuộc sống, cũng cần phân biệt lòng tự trọng với thói sĩ diện. Tự tô vẽ hư danh cho mình, tạo cho mình vỏ bọc bằng những thứ không phải của mình và khư khư bảo vệ nó, đó là sĩ diện, một biểu hiện xa lạ với lòng tự trọng.

 

Bảy là, trí thức thường cư xử lịch thiệp. Bộc trực khi tỏ bày chính kiến về những vấn đề lớn, nhưng trong đời sống hằng ngày, người trí thức thường khiêm tốn, nhún nhường, tránh những va chạm nhỏ, tránh làm mếch lòng người khác. Đây là một phẩm chất đáng quý trong ứng xử, nhưng nếu quá nhún nhường, quá tế nhị cũng dễ bị người xung quanh cho là không thực bụng..(9).

 

Từ những phạn tích nói trên chúng ta càng rõ hơn những nhân tố, phẩm chất, năng lực mà người trí thức/ đội ngũ trí thức cần khổ luyện, phấn đấu trong thực tiễn để có thể làm trình sứ mệnh của mình. Nhận thức rõ hơn phương diện nội sinh, nội lực của người trí thức, cũng như những phẩm chất thuộc về thiên chức của người trí thức chứ chứ không chỉ là phương diện môi trường xã hội, thể chế (nhân tố ngoại sinh) khi phân tích, đánh giá thực trạng, nguyên nhân của thành tựu và hạn chế trong việc phát huy vai trò đội ngũ trí thức cũng như tìm phương hướng, giải pháp xây dựng người trí thức, phát huy vai trò sứ mệnh của đội ngũ trí thức.

 

Cho nên không thể quên nhân tố nội sinh, nội lực nói trên của bản thân người thức nói riêng và đội ngũ đội ngũ trí thức nói chung.

 

II- VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI NGƯỜI TRÍ THỨC HIỆN NAY

 

1) Vấn đề đặt ra trong đánh giá nhân tố nội sinh, những phẩm chất của bản thân người/ đội ngũ trí thức khi thực hiện vai trò của họ đối với sự phát triển của nước ta, nhất là ở TPHCM.

 

Quả thực, đội ngũ trí thức, người trí thức nước ta cũng như TPHCM hiện nay, theo một số nghiên cứu và đánh giá cũng có những ưu điểm cũng như hạn chế về cả trình độ, năng lực, cả về nhân cách, sự nổ lực bản thân, cả về khát vọng sáng kiến, sáng tạo, phát triển tri thức, tinh thần hợp tác của người trí thức.

 

Thực ra thì việc đánh giá các nhân tố nội sinh, nội lực của trí thức, những phẩm chất của người trí thức/ đội ngũ trí thức chủ yếu mới trên góc độ trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ và suy xét qua kết quả hoạt động của họ, còn nhiều mặt khác về phẩm chất đạo đức, bản lĩnh, tài năng…thì chưa có khảo sát, nghiên cứu, đánh gia đầy đủ, nhất là về phương pháp xã hội học. Hiện nay vấn đề này mới có một số nhận xét bước đầu, mang tính chung qua quan sát và suy ngẫm của giới nghiên cứu hoặc nhà quản lý thông qua kết quả, hiệu quả hoạt động, đóng góp của giới trí thức. Sau đây chỉ xin nêu một số nhận xét làm cơ sở gợi ý cho nghiên cứu, phản biện tiếp theo.

 

Trong thời kỳ lịch sử vừa qua đội ngũ trí thức ở nước ta nói chung và ở TPHCM nói riêng đã có nhiều đóng góp quan trọng cho sự nghiệp cách mạng, đổi mới và phát triển, nhưng cũng có không ít hạn chế, điều đó có nhiều nguyên nhân cả từ phía nhà nước- xã hội và từ phía chủ quan của người/ đội ngũ trí thứ(10).

 

Nhìn từ phía nguyên nhân tạo nên thành tựu mà đội ngũ trí thưc có đóng góp, ta thấy có nhiều nguyên nhân. Nhưng chúng ta biết rằng có nguyên nhân từ sự quan tâm, chỉ đạo kịp thời, cụ thể của đảng bộ và chính quyền thành phố với các chủ trương và chính sách của mình, đã tạo điều kiện để đội ngũ trí thức yên tâm, tin tưởng, phát huy năng lực sáng tạo của mình đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước nói chung và thành phố nói riêng trong thời gian qua.

 

Song nguyên nhân trước hết là do sự tự ý thức về nhân tố nội sinh, sự khổ luyện và nỗ lực phấn đấu không ngừng của chính bản thân đội ngũ / người trí thức trong nhận thức, hoạt động cả về mặt phê phán hiện thực, sáng tạo tri thức, phản biện đường lối chính sách, luật pháp cũng như quá trình truyền bá tri thức, giá trị văn hóa, nâng cao dân trí, phát triển con người, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.

 

Đúng là đội ngũ trí thức, chẳng hạn ở TPHCM, đã kế thừa truyền thống của dân tộc, đặc biệt là truyền thống quả quá trình hình thành và phát triển của thành phố. Họ đã thể hiện “bản lĩnh kiên cường, khí phách hiên ngang, ý chí dời non lấp biển; trí tuệ thông minh, tinh thần ham học hỏi, khả năng hợp tác cao và tài ứng biến khôn lường luôn thích nghi với hoàn cảnh” (11) trong quá trính đấu tranh và phát triển và đóng góp sáng tạo có ý nghĩa đột phá vào sự nghiệp chung, nhất là thời kỳ đổi mới.

 

Từ khi đổi mới đến nay, đa số trí thức luôn nêu cao tinh thần và trách nhiệm của mình trước vận mệnh của đất nước, sự phát triển của thành phố. Phần lớn đội ngũ trí thức TPHCM luôn nổ lực, vượt khó vươn lên trong học tập và công tác, đã có những cống hiến sáng tạo ngày càng nhiều cho sự phát triển của đất nước cũng như của địa phương. Vì vậy, mặc dù vẫn còn một số khó khăn, thiếu thốn, cản trở nhưng với sự tự ý thức về vai trò, trách nhiệm của mình họ đã năng động, sáng tạo, vươn lên, trưởng thành và khẳng định được vai trò tiên phong, nhất là trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, văn hóa- thông tin, giáo dục - đào tạo. Họ đã đổi mới nhận thức, hình thành tư duy mới, bản lĩnh và nhân cách trí thức trong cá đề xuất, thử nghiệm cải cách và phát triển, thực hiện các hoạt động tư vấn, phản biện, xây dựng và thực hiện đường lối chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước cấp trung ương cũng như ở thành phố.

 

Đúng là, mặc dù trong thời gian qua, đội ngũ trí thức TPHCM đã có sự phát triển nhanh về số lượng, tuy nhiên, cơ cấu, chất lượng vẫn còn một số mặt hạn chế, yếu kém nhất định. Trong đó đáng chú ý nhất là hạn chế, yếu kém về mặt chất lượng của đội ngũ trí thức. Sự hạn chế, yếu kém đó trước hết biểu hiện của một số trí thức ở sự tự ý thức về khả năng, tiềm năng nội sinh, sở trường sở đoản của mình, cũng như trong khổ luyện, trong phát huy về nhân tố bản thân, nhất là năng lực lao động sáng tạo, năng lực tiếp thu, ứng dụng, chuyển giao các tiến bộ khoa học và công nghệ tiên tiến cũng như trên lĩnh vực đổi mới, xây dựng các giá trị văn hóa - xã hội.

 

Để giải quyết những vấn đề đặt ra trong quá trình đổi mới, hội nhập và phát triển thành phố nói riêng và nước ta nói chung, ở một bộ phận trí thức vẫn còn nhiều bất cập về phẩm chất và năng lực, đạo đức và tài năng như là nhân tố nội sinh, nội lực. Do hạn chế về năng lực sáng tạo, phát minh, đột phá, từ đó chất lượng các công trình, đề tài, sản phẩm nghiên cứu, sáng tác của trí thức thành phố chưa đáp ứng nhu cầu thực tiễn. “Trình độ của một bộ phận trí thức chưa đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế; số lượng chuyên gia đầu ngành rất thiếu, đội ngũ kế cận còn hụt hẫng”(12). Cho nên “đội ngũ chuyên gia, lao động kỹ thuật cao còn ít, chưa đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH”(13). Trong khi đó sinh viên ra trường còn thất nghiệp nhiều, do đào tạo nhân lực, chất lượng nguồn nhân lực và sử dụng nhân lực theo nhu cầu xã hội vẫn chưa lệch nhau, chưa được giải quyết cơ bả(14).

 

Trong đội ngũ trí thức, có “một số giảm sút đạo đức nghề nghiệp, thiếu ý thức trách nhiệm, có biểu hiện chạy theo bằng cấp, thiếu trung thực; một số trí thức trẻ chạy theo lợi ích trước mắt, thiếu ý chí phấn đấu vươn lên về chuyên môn; một số có tư tưởng “sùng ngoại”, thiếu tin tưởng ở nội lực”(15), thụ động, thỏa mãn…; một số khác, dù là cá biệt, nhưng không thể bỏ qua là, đã xa rời lý tưởng cách mạng, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo dức công dân, cực đoan phủ nhận thành tựu của công cưộc đổi mới, quay lưng lại với xu hướng đổi mới, phát triển của đất nước và sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước ta, cũng như của TPHCM.Hoặc một số trí thức vẫn còn thiếu tinh thần làm việc hợp tác, tập thể/ làm việc theo nhóm, “Tinh thần hợp tác, gắn kết đội ngũ trong nghiên cứu khoa học nhìn chung còn yếu”(16), có lúc, có nơi còn có biểu hiện cục bộ. Một bộ phận trí thức, trong đó có cả trí thức trẻ còn thiếu ý chí phấn đấu, không thường xuyên nghiên cứu và học tập để nâng cao trình độ dẫn đến tụt hậu về chuyên môn, về bản lĩnh và năng lực sáng tạo (cả lĩnh vực truyền bá tri thức, giáo dục đào tạo; khám phá khoa học, cải tiến, sáng chế, ứng dụng công nghệ; khám phá sáng tạo trong lĩnh vực văn học nghệ thuật… ).

 

Một bộ phận có xu hướng trọng tiền, chạy theo thu nhập có khi chiếm ưu thế; khát vọng trở thành người lãnh đạo, quản lý, thành “quan”, học để “làm quan”, có quyền lực chính trị, hành chính mạnh hơn, áp đảo hơn là thành trí thức thực thụ, thành nhà khoa học, nhà văn hóa, nhà tư tưởng, thành chuyên gia có chất lượng cao, có tầm ảnh hưởng không chỉ quốc gia mà cả khu vực và thế giới.

 

Có hiện tượng người trí thức, theo tác giả Dương Quốc Việt, ngoài “một ít kiến thức được truyền trao, họ còn thiếu bản lĩnh, tính cách, ý chí của một công dân có trách nhiệm để có đóng góp cho sự phát triển đất nước. Họ ngộ nhận về khả năng của mình và không biết trân trọng và đánh giá đúng thành tài năng và thành quả lao động của người khác. Họ nhìn nhận cái danh, sự cống hiến và thành đạt một cách sai lệch. Họ không giống “kẻ sĩ”của bất cứ thời đại nào, mà trái lại họ là một lớp người quen sinh hoạt công cộng, ưa các hoạt động bề nổi, sính phô trương vật chất, và không ý thức được cái bổn phận mà họ cần phải gánh vác…”. Thậm chí “Không ít kẻ đã lấy tấm gương của bọn “tham quan” làm mục tiêu phấn đấu của đời mình”(17).

 

Nhận xét sau cùng này dù có thể hơi quá, nhưng cũng là một lời cảnh báo để tự kiểm tra, xem xét về phẩm chất, động cơ trong xu hướng muốn “quan chức hóa” của một số trí thức nào đó.

 

Thực ra vấn đề đặt ra trên đây phải có nghiên cứu xã hội toàn diện hơn mới đủ cơ sở để hiểu rỏ đánh giá thực trạng và nguyên nhân của tình hình.

 

2) Những thách thức và đòi hỏi hiện nay đối với bản thân đội ngũ/ người trí thức.

 

Công cuộc đổi ngày càng đi vào chiều sâu, dân chủ hóa xã hội, khoahọc hóa, nhân văn hóa sự phát triển và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng của đất nước với việc đổi mới mô hình tăng trưởng, tái cơ cấu kinh tế, đẩy mạnh CNH, HĐH, xây dựng nền kinh tế thị trường hiện đại định hướng XHCN, gắn với kinh tế tri thức, xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN, mở rộng, nâng cao chất lượng nền dân chủ XHCN… và bảo vệ chủ quyền đất nước… đang vừa là thách thức và cơ hội đối với đội ngủ trí thức nước nhà cũng như ở TPHCM- một vùng kinh tế động lực, một cực tăng trưởng, phát triển nhanh và lớn bậc nhất nước.

 

Nhưng hiện thời nước ta cũng như ở TPHCM, so với khu vực và thế giới thì về năng suất lao động còn rất thấp, khoa học công nghệ còn lạc hậu nhiều, văn hóa xã hội cũng hoạt động còn theo lối mòn, tư duy đổi mới sáng tạo - phát triển còn bất cập, sự xuống cấp, một số suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống, kể cả trong hệ thống chính trị cũng như suy thoái về môi trường sống của xã hội chưa có điểm dừng.., và những yếu kém trong nguồn nhân lực trong đó có đội ngũ trí thức, nguồn nhân lực chất lượng cao…cũng chưa được khắc phục. Tất cả điều đó tạo nên những khó khăn, cản ngại lớn cho sự hội nhập sâu rộng quốc tế, đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới toàn diện, đồng bộ, phát huy dân chủ, sức mạng toàn dân tộc, sớm hoàn thành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ an ninh và chủ quyền quốc gia, phát triển nhanh và bền vững đất nước và TPHCM. Và chính những điều đó cũng đang thách thức, đòi hỏi cao độ người trí thức, đội ngũ trí thức về động cơ, hoài bão, khát vọng, bản lĩnh, trình độ…, nói chung là phẩm chất, năng lực đội ngũ trí thức nước nhà nói chung cũng như ởTPHCM nói riêng, một thành phố lớn đang đi đầu trong sự nghiệp đó.

 

Cả cơ hội và thách thức, thuận lợi và khó khăn nói trên đều đòi hỏi người trí thức, đội ngũ trí thức, lực lượng tinh hoa của dân tộc, tinh hoa của địa phương đơn vị, lo trước thiên hạ, thấy trước thiên hạ, phải vượt lên chính mình như thế nào để thực hiện vai trò, sứ mệnh của mình. Trọng trách truyền bá tri thức mới, khai trí khai tâm, phát triển con người, nâng cao dân trí, củng cố dân khí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tà, đẩy mạnh khả năng tìm tòi sáng tạo, phát hiện vấn đề, tiếp tục đổi mới, xây dựng tư duy mới; phản biện đường lối chính sách, pháp luật… Qua đó mà tạo nên những đột phá về nhận thức và hành động, tạo cơ sở khoa học và thực tiễn cho các quyết sách nhằm đưa sự nghiệp kiến quốc, canh tân của đất nước mà TPHCM là một trung tâm kinh tế, khoa học, văn hóa lớn hàng đầu, lên một tầm cao mới, mở ra thời kỳ mới, không rơi vào bẫy thu nhập trung bình, tụt hậu xa hơn, ngăn chặn suy thoái quyền lực, tư tưởng chính trị và đạo dức xã hội. Từ đó đưa đất nước hướng theo sự phát triển nhanh và bền vững.bảo vệ được chủ quyền quốc gia và vẹn toàn lãnh thổ (cả vùng đất vùng trời vùng biển).

 

Trên lĩnh vực sáng tạo, truyền bá giá trị tinh thần, tri thức, trí tuệ, không ai khác ngoài người/ đội ngũ trí thức đóng vai trò chủ yếu. Chính họ với tri thức, trí tuệ, năng lực, nhân cách, bản lĩnh, ý chí và khát vọng, nghị lực của mình, họ phải đi đầu, dũng cảm, đấu tranh với tinh thần xây dựng và sáng tạo chống loại mọi sự trì trệ, giáo điều, hoặc “ba phải”, những tiêu cực, suy thoái, những biểu hiện tham nhũng, lãng phí, hoặc những nhận thức và hành động cực đoan, liều lĩnh, duy ý chí còn ở đâu đó trong hệ thống chính trị, trong đời sống kinh tế xã hội và cả trong bản thân mỗi người, trong đội ngũ của mình. Theo đó, cả bản thân giới trí thức vả các cấp lãnh đạo, quản lý phải xây dựng một trí tuệ mới, tư duy mới, tầm nhìn mới đúng đắn thực thi và một quyết tâm, một ý chí lớn, khát vọng lớn, nâng cao năng lực đổi mới -sáng tạo và hành động cho đội ngũ trí thức. Mà trung tâm của đội ngũ trí thức là đội ngũ chuyên viên, nghiên cứu viên cao cấp và chuyên gia các loại.

 

Và hoạt động chính của đội ngũ trí thức là phát hiện, sáng tạo tri thức, giá trị văn hóa, là chuyển giao, truyền bá tri thức, giá trị văn hóa, là hoạt động thức tỉnh, tư vấn, phê phán, phản biện…, chứ không phải là hoạt động lãnh đạo, quản lý.

 

III- YÊU CẦU VỀ NGƯỜI TRÍ THỨC TRONG THỜI CUỘC MỚI HIỆN NAY VÀ SỰ RÈN LUYỆN PHẤN ĐẤU CUA HỌ

 

1) Yêu cầu của người trí thức mới là rất cao

 

Đúng như tác giả Dương Quốc Việt nhận thấy: “Hơn bao giờ hết, để phát triển đất nước, chúng ta đang rất cần có một đội ngũ trí thức chân chính, văn minh và minh triết”. Những đó là những phẩm chất nào? Tác giả Dương Quốc Việt cho rằng: Đó là một lớp người phải có văn hóa cao, có bản lĩnh vững vàng, có chí tiến thủ, có đức hy sinh, cần mẫn và nhẫn nại, xứng đáng là tinh hoa của dân tộc. Một lớp người trung thực, có nhân cách lớn, giác ngộ được bổn phận của cá nhân đối với gia đình và đất nước, là lực lượng xung kích trong mọi lĩnh vực, có tư duy phản biện cao và sáng suốt.

 

Một lớp người có giác ngộ tri thức, thấm nhuần tri thức bằng cả tình cảm, tư tưởng và hành động, học phải đi đôi với hành, biết vận dụng tri thức một cách sáng tạo; có hoài bão lớn lao đưa đất nước đi lên, mẫu mực và đi đầu trong lao động sáng tạo, có tình nhân ái bao la với cộng đồng và nhân loại; có lòng tự trọng cao và say mê với nghề nghiệp, vững vàng về chuyên môn, có hiểu biết rộng, có tư duy phân tích gắn liền với tư duy tổng thể, năng động và hội nhập, có khả năng liên kết cao trong lao động tập thể, thích ứng nhanh trong quá trình đổi mới; có tầm nhìn xa và giàu ý tưởng, hiểu sâu sắc các bài học từ lịch sử, biết đặt vấn đề cho hiện tại và hướng tới tương lai.

 

Luôn biết học hỏi không ngừng, biết khơi nguồn thức dậy cho năng lực bản thân và đồng nghiệp, có xúc cảm cao về trí tuệ, đạo đức và nhân cách, biết đau những nỗi đau của dân tộc, của đất nước và của nhân loại, biết công phẫn và nhức nhối trước những thói hư tật xấu, biết yêu lẽ phải và dũng cảm trong đấu tranh và bảo vệ công lý. Họ cần biết khiêm tốn và biết tự đánh giá đúng bản thân, trân trọng thành quả của đồng nghiệp và biết học hỏi, lắng nghe, và chia sẻ với những người xung quanh, có đạo đức nghề nghiệp cao, không đố kỵ, có khả năng cạnh tranh lành mạnh. Họ phải là lớp người biết phát huy những mặt tốt văn hóa dân tộc, gương mẫu trong việc xóa bỏ tàn dư của những thứ văn hóa xấu, biết tiếp thu những văn hóa tinh hoa của nhân loại để làm giàu thêm văn hóa dân tộc… Cuối cùng họ phải là những người có thể chất tốt, biết rèn luyện và giữ gìn sức khỏe, biết sống tích cực và lành mạnh, thân thiện với môi trường…

 

Đội ngũ trí thức mới mà chúng ta cần có trong tương lai phải là những con người đàng hoàng, tử tế, có tri thức, tình cảm và trách nhiệm. Để có điều đó không phải chỉ đầu tư cho đào tạo là đủ, mà là cần hạn chế tất cả các mặt xấu và phát huy các mặt tốt xung quanh họ, tác động đến họ, giúp cho họ có khả năng kìm nén những thói quen xấu và nuôi dưỡng sự lạc quan, niềm tin và trách nhiệm với đất nước(18).

 

Để thực hiện được nhiệm vụ, vai trò, sứ mệnh của mình, trước hết bản thân người/ đội ngũ trí thức phải tự rèn luyện, vượt lên chính mình, phát huy cao nhất những phẩm chất, năng lực nội tại, tính năng động nội sinh của mình.

Lưu trữ

Sổ liên kết

Nguồn cấp tin

Viện nhân tài CHC

Đăng ký nhận tin
 
Tổng số lượt xem trang
4736901
Quạt trần cao cấp chính hãng, quạt trần trang trí động cơ mạnh mẽ, mẫu mã đẹp‎, tổng kho quạt trần